Халық аңызына сәйкес, Укаша Ата Мұхаммед Пайғамбардың серіктерінің бірі болған бар және өз өмірін Исламды таратуға арнаған.
Уағыздардың бірінде оның жаңа сенімді қабылдамаған жаулары пайда болады. Бірде Укаша Ата дұға етіп жатқанда, олар оған шабуыл жасап, басын кесіп тастаған. Алла Тағаланың қалауымен ғажайып болды: басы жерге домалап, кейіннен терең құдық пайда болған жырыққа тығылып кетіпті.
Осы оқиғаның орнында Қазақстандағы ең ардақты қажылық орындарының бірі саналатын Укаша Ата қасиетті құдығы пайда болды. Танымал наным-сенімдерге сәйкес, құдықтағы су ерекше рақымға ие, ал бұлақтың өзі жер асты суларымен қасиетті Меккедегі Замзам суы бар құдықпен байланысты.
Шелектегі су тек таза ниетпен және шынайы сеніммен келетіндерге ғана көтеріледі деп саналады. Сондықтан жыл сайын мыңдаған зияратшылар бұл жерге дұға ету, емделу, жан тыныштығы мен бата сұрау үшін келеді.

Гаухар Ана ұлы сопылық ойшыл Қожа Ахмет Ясауидің қызы болып саналады. Аңыз бойынша, ол даналығымен, тақуалығымен және терең руханиятымен ерекшеленген, мұқтаждарға көмектесіп, өмірін адамдарға қызмет етуге арнаған.

Аңыз бойынша, Гаухар Ана емдік пен жанашырлықтың ерекше сыйына ие болған. Оған кеңес, қолдау және дұға ету үшін мыңдаған адам келіп тұрған. Ол келушілерге психикалық тепе-теңдікті табуға, сенімді нығайтуға және қиын өмірлік жағдайлардан шығудың жолын табуға көмектескен.

Ол қайтыс болғаннан кейін жерлеу орны қасиетті ғибадатханаға айналды. Кесенеге бару ішкі тыныштықты, үйлесімділікті табуға, отбасылық қатынастарды нығайтуға және игі істерге бата алуға жәрдемдеседі деп есептеледі.

РУХАНИ ҮЙЛЕСІМДІЛІК ПЕН БАТА АЛАТЫН ОРЫН
Бүгін Түркістан маңындағы Гаухар Ана кесенесіне әл-ауқат, денсаулық, отбасылық бақыт және жан тыныштығы жөніндегі дұғалармен мыңдаған зияратшылар келеді.

Қожа Ахмет Ясауи Исламның ұлы рухани тәлімгері, уағызшысы және түркі сопылық дәстүрінің негізін қалаушы болды. Оның даналығы мен рухани күші ұлы даланың түкпір-түкпірінен адамдарды қызықтырып, тартып тұрды.

Ең танымал аңыздардың біріне сәйкес, 63 жасқа толғаннан кейін — Мұхаммед Пайғамбар қайтыс болған жаста, Ахмед Ясауи Пайғамбарға деген терең құрметпен жер бетінде өмір сүрмеуге шешім қабылдайды. Ол өмірінің қалған бөлігін дұға етуге, ой жүгіртуге және Құдайға қызмет етуге арнау үшін жерасты мешіті - хилветке зейнетке шықты.

Оның рухани күші соншалықты зор болды деп айтылады, адамдар онымен бір сөйлескеннен кейін ғана өз сұрақтарына жауап тауып отырыпты. Оған білім, жанның сауығуы және шынайы жолға нұсқау алу үшін келіп отырған.

Ахмед Ясауи қайтыс болғаннан кейін оның есімі Орталық Азиядан тыс жерлерде әйгілі болды. Ғасырлар өткен соң, Тамерланның бұйрығымен оның қабірінің үстіне түркі әлемінің басты рухани орталықтарының біріне айналған керемет кесене тұрғызылды.

РУХАНИ ТЫНЫШТЫҚ ПЕН РУХАНИ КҮШКЕ ИЕ БОЛАТЫН ОРЫН
Бүгін Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне жыл сайын мыңдаған зияратшылар келіп, амандық, денсаулық, отбасылық бақыт және рухани тазару туралы дұғалар бағыштайды.

Арыстан Баб Орталық Азиядағы ең ардақты әулиелердің бірі және Қожа Ахмет Ясауидің рухани ұстазы болып саналады.

Аңыз бойынша, Мұхаммед Пайғамбар бір кездері құрма жемісін сахабаларына беріп, оның бірнеше ғасырдан кейін туып, ұлы рухани тәлімгер болатын балаға арналғанын айтқан. Осы қасиетті жәдігердің сақтаушысы болып Арыстан Баб сайланды.

Алла Тағаланың қалауымен Арыстан Баб көптеген жүздеген жылдар бойы өмір сүріп, сол баланың пайда болуын күтті. Ол жас Ахмед Ясауимен кездескенде, оған аманат — қасиетті құрма, бата және рухани білім тапсырған. Осыдан кейін Арыстан Баб оның тәлімгері болып, оған рухани жетілу жолын ашады.

Арыстан Баба Ахмед Ясауи тәлімгерлігінің арқасында түркі әлемінің ұлы рухани ұстаздарының біріне айналды деп есептеледі.

РУХАНИ ЖОЛ БАСТАЛАТЫН ЖЕР
Бүгінде Арыстан Баб кесенесі ең көп баратын зиярат орындарының бірі болып табылады. Олар мұнда дұға етуге, бата сұрауға, жан тыныштығын табуға және ғасырлар бойғы рухани тарихқа қол тигізуге келеді.

Данышпан Ата халық арасында ерекше даналық, әділеттілік және терең руханият адамы ретінде танымал. «Данышпан» атының өзі «данышпан» дегенді білдіреді.

Аңыз бойынша, Данышпан Ата өз өмірін адамдарға қызмет етуге арнап, дауларды шешуге көмектесіп, дұрыс жолға нұсқау беріп, мұқтаждарды қолдаған. Олар оған кеңес алу үшін алыс жерлерден келетін, өйткені олар Данышпан Атаның даналығы өмірдің ең қиын жағдайларынан шығудың жолын табуға көмектеседі деп сенген.

Аңыздар оның көрегендік қасиеті болғанын және адамның іс-әрекетінің салдарын көре алатынын айтады. Сондықтан оның нұсқаулары қарапайым адамдар мен билеушілер арасында жоғары бағаланды. Көптеген адамдар оның сөздері арқылы адамдарға шындық пен рухани тепе-теңдікке жол ашылады деп сенді.

Данышпан Ата қайтыс болғаннан кейін оның жерленген жері қасиетті орынға айналды. Адамдар оның кесенесіне даналық, амандық, маңызды істерде сәттілік пен отбасындағы үйлесімділікті сұрау үшін бара бастады.

ДАНАЛЫҚ ПЕН ІШКІ ҮЙЛЕСІМДІЛІККЕ ИЕ БОЛАТЫН ОРЫН
Бүгін Данышпан Ата кесенесіне зияратшылар келіп, олар маңызды сұрақтарға жауап табуға, сенімді нығайтуға, жан тыныштығын табуға және игі істерге бата алуға тырысады.

Тайқазан – Қожа Ахмет Ясауи кесенесінде сақталған және бірліктің, бата мен құт-берекенің символы болып саналатын қасиетті қазан.

Аңыз бойынша, бұл қазан ұлы билеуші Тамерланның бұйрығымен жасалған – қасиетті орынға келетін зияратшыларға су немесе тамақ дайындау үшін арнайы рухани орталық үшін. Оның мөлшері соншалықты үлкен, ол үлкен жиындар мен діни рәсімдер кезінде мыңдаған адамдарды тамақтандыра алады.

Халық аңыздарында тайқазанда су немесе тамақ дайындау кезінде оған таза су көздері қосылып, ерекше рақымға толы болғаны айтылады. Адамдар бұл қазаннан ішетін немесе оған таза ниетпен қол тигізетін кез-келген адам құт-береке алады – рухани бата, байлық және отбасындағы мейірім.

БІРЛІК ПЕН БАТАНЫҢ СИМВОЛЫ
Бүгінде Тайқазан тарихи жәдігер ғана емес, қонақжайлылықтың, халық бірлігі мен рухани күштің символы болып саналады. Кесенеге келушілер оған денсаулық, әл-ауқат және өмірдегі үйлесімділік туралы дұғалармен келеді.

Халық арасында көптеген ұрпақтардың тірі куәсі және қасиетті күштік мекен болып саналатын көне тұт ағашы.

Аңыз бойынша, көп уақыт бұрын бұл жерлер арқылы жолаушылар мен әулие кісілер өткен. Бірде тақуа жандардың бірі ұзақ жолдан шаршап, тынығу және дұға ету үшін иен далаға аялдап, қолындағы асатаяғын жерге қадап кетеді. Келесі күні бір мұғжиза орын алады: асатаяқ қадалған жерден жас өскін өніп шығып, уақыт өте келе зәулім тұт ағашына айналады. Халық бұл құбылысты Жоғарыдан келген береке мен батаның белгісі деп қабылдаған.

Неліктен ол «мыңжылдық» деп аталады?
Көнекөз қариялардың айтуынша, бұл ағаштың жасағанына жүздеген жылдар, тіпті одан да көп уақыт болған. Осы кезең ішінде ол:

• талай ұрпақ алмасуын бастан өткерді
• тіршіліктің және ұрпақ жалғастығының символына айналды
• «киелі ағаш» мәртебесіне ие болды

Бұл ағаштың түбінде адамдар:

• арман-тілектерін насихаттайды (ниет етеді)
• денсаулық пен ұрпақ сұрайды
• жан тыныштығын іздейді
• маңызды істерге ақ бата алады

Кейбір жандар алғыс белгісі ретінде немесе тілектерінің қабыл болуын сұрап, ағаш бұтақтарына шүберек (лента) байлап, тиын қалдырып жатады.

Басты идея - ағаш келесі құндылықтарды бейнелейді:

• адамның жермен (табиғатпен) байланысын
• ата-баба рухы мен рухани тіректі
• тектің қуаты мен өмірдің жалғастығын